Published On: Sab, Gen 13th, 2018

La bocca del lupo, romanzo di Remigio Zena tradotto in genovese. Cap. XXI

Romanzo do scio Remigio Zena (nomme d’arte do Scio Gaspare di Marchèizi Invrea) trasportou da l’Italian in Lengua Zeneize da Edoardo Repetto.  Qui il capitolo I.

XXI
A segonda ciammâ do giudiçe istruttô, a Bricicca a s’éa sentïa ripëte e mæxime domande, e a l’éa anæta con a Pellegra, che sensa a Pellegra a no poëiva ciû mesciâ, a conseggiäse con l’avvocóu Raibetta, ma o zoëno de scagno, intróu into studdio, o l’éa vegnüo inderrê a dïghe  d’avéi paçiensa, che o prinçipâ o l’éa occupatiscimo inte’n congresso con di ätri avvocæ.

L’éa zâ træ o quattro votte che bezoegnäva avéi da paçiensa : óua pe o congresso, óua pe o Tribunâ opû pe-a Corte, óua pe i clienti, sensa contâ quande o l’éa föea de Zena, con l’avvocatto o l’éa inposcibile  parläghe. A saiâ stæta unn-a conbinaçion, perô quarchedun c’ó-o conoscéiva ben o ghe l’àiva dïto a-a Bricicca, de sparagnâ  i passi, percöse depoî d’ësise levóu o pan d’inta bocca pe fâ o só e pagâ anticipóu, a saiæ delongo arriâ a-o momento sballióu, següa d’ëse missa a-a porta. In sciô ballóu o sciortïva da l’agençia de pegni o sciô Costante : o l’éa un benëito ómmo c’o l’äiva di daffæ da tutti i canti. Vedindo e döe dónne che se n’anävan mogognändo, o l’àiva chinòu e scæ con lô pe acconpagnäle scinn-a in ciassa Noea, inte l’atrio do Päxo, cantàndoghe in muxica a-a Bricicca de tegnïse pe l’amô do Segnô in sciâ negativa bello pægio comme into primmo interrogatöio.

L’avvocóu Raibetta ascî, che pe ste caoze chî poéivan däghe a privativa, o no l’éa stæto bon de conseggiäghe nint’ätro, e  l’avvocóu quande o dïva unn-a cösa…prezénpio a Bricicca a l’àiva torto de lamentäsene : un ómmo con mai tante occupaçioìn, assedióu da-a séia a-a mattin,  a preténde d’attröevälo a só disposiçion a tutte e öe pe o gusto d’arrobäghe i menuti, o l’éa voéi troppo; a voéiva un avvocóu pe lê sola? Con päxe e paçiensa, o giorno da caoza o l’aviæ avüo tutto pe lê, e depoî d’avëilo sentïo parlâ, a l’aviæ visto de palanche spéize ben. Ma donde o l’éa vegnüo matto o sciô Costante o l’éa stæto quande a Bricicca a l’éa sätâ torna sciû ripetendo a üzo pappagaggio  unn-a accuza a tòrto sensa sæximo, inventâ pe a giöxïa do mestê da quarche angæzo d’avvocóu de caoze perse, osæ che l’agençia de  pegni in sciô mæximo ballóu do soe scagno, a marciäva in segretto pe-o conto do mæximo sciô Raibetta, o quæ coscî o goagnäva da-o tappo e da spinn-a, con a man drïta piggiando o pegno comme ebreo e con a mancinn-a o se repiggiäva tosto e palanche comme avvocóu. O s’éa arraggióu mai tanto che pàiva c’o ghe fïse mesccióu lê ascî, e pe castigo o no l’éa manco ciû montóu de d’äto a parlâ da Françisca Carbon a-o procuóu do re comme o l’äiva inpromisso de fâ; o l’äiva fottüo o can giasciändo framëzo a-i denti un tócco de sigäro fàndose acconpagnâ da Pellegra.

Foscia o voëiva spedïla in stradda Fieschi, da sciâ Bàrboa, pe quarche só commiscion particolâ, ose donca da Marinetta, che a Pellegra a ghe fäva comodo assæ a-o sciô Costante, un vëo corrê de gabinetto, assenóu, ubidiente, e quande o l’éa o cäxo a l’éa comme o sccioeppo do præ Piggia, c’o tiäva scinn-a a-i grilli. Ma donde o l’agge spedïa, a niätri óua no n’interessa; o fæto l’é che a Briccicca, arestâ sola inte quello gran päxo, framëzo a tanto mondo c’o montäva e scæ, a s’inbroeggiäva pe attroevâ o só cammin, e arriâ a-o primmo cian, c’o l’éa un laberinto, in cangio de piggiâ a scaetta a mancinna do corridô, a s’éa infiâ inte’n vestibolo pin a tappo de personn-e de tutte e menn-e, occupæ a däse a berta, a corî in sciû e in zû con di fasci de pappê, di scignöri i quæ fumando e gesticolando passagïavan con unn-a mantelinn-a neigra in scê spalle e çerte lasagnette gianche in gïo a-o cóllo, di ätri scignöri che fàvan conversascion in rëuo, quarche madamma sùccida, di prævi, di tæ in sciô gusto do Costante, di individdui originæ c’anävan e vegnïvan con e möen inte stacche e o s’accapïva c’ó-o soe lóu o l’éa quello de përde o tenpo. Tutti i menuti un usciere o criäva fòrte con unn-a vöxe da cannon, comme pe fäse sentî scinn-a Sanpedænn-a da un reggimento de sordi, e de çemme in çento, a boffæ, se sentïvan comme di predicatoî che parlävan da lonxi.

Pe leväse de lî c’o no l’éa o soe posto e tutti a ronsävan e ghe sciaccävan i pê, a l’äiva profittóu da porta averta ciû vixinn-a, e a s’éa cacciâ inte unn-a sala strëita e soffocâ, donde a-o prinçipio a no ghe veddéiva squæxi ninte, con e cortinn-e- verdi asbasciæ in scî barcoìn pe no lasciâ passâ o cädo, scibben c’o lascessan passâ a-o mæximo e se ghe creppäva. Lâ a-o fondo gh’éa tante onbre ammuggiæ e inte’n gran silençio se sentïva bella ciæa a vöxe de un de quelli che predicävan. Fàndose lasco framëzo a-o scarso pubbrico, assoefändose a-o scüo, a Bricicca a l’äiva posciüo védde i giudiçi, in faccia a lô l’avvocóu, e assettâ in sce’na banca, framëzo a döi carabinê, unn-a dónna con un nascion inte braççe. Unn-a dónn-a! E cöse a l’àiva fæto? A se sentïva strénze o cheu e a pensäva che a lê ascî a ghe saiæ toccâ quella figüa de dovéi assetäse lî a mëzo, in sciâ banca da vergoegna.

I giudiçi, con o cädo c’o fäva, ingheuggéiti inte só zimäre, con e gommie in sciâ töa, päiva che dormessan d’amô e d’accordo sótta a direçion do prescidente, mentre l’avocatto o ghe perdëiva o scióu, e a dónna, ancon zoena e ben arrangiâ into vestî, a no ghe leväva i oeggi d’indósso a l’avvocatto, gianca comme unn-a candëia. Cös’a l’äiva fæto? Quande o prescidente, avërti i oeggi,  o g’àiva domandòu s’a l’äiva ninte d’azzonze a-e póule do difensô, lê a s’éa issâ in pê e con un strangoggion de cénto inta göa, giaminàndo a parlâ, a zuäva d’ëse innoçente in sciâ testa de só figgio, e a piggiäva a testimonio o croxefisso attaccóu a-a muägia in faccia a-o ritratto do re!

Sensa avëila mai vista ni conosciüa, a Bricicca a s’ea sentìo piggiâ da unn-a gran conpascion pe quella desgraçiâ con i carabinê a-i scianchi e un  figgeu a-o pëto; e soe proteste d’innoçensa ghe päivan a veitæ sccetta e s’a fïse stæta lê o giudiçe a l’aviæ mandâ a câ, libera, sensa manco savéi de cöse l’accuzävan, che çerti avvocæ, parlémmose ciæo, quande prédican se g’accapisce póco e pesso. Into méntre che i giudiçi éan scentæ derrê a unn-a manpâ, a g’àiva domandòu a un vexin: a l’éa accuzâ d’avëighe arrobóu i öi a-a padronn-a de câ che g’appixonäva a stansia e d’avëili vendüi, ma lê a negäva, proeve no ghe n’éan e i testimóni, conprëizo a padronn-a di öi, s’éan inbroggeæ ; o fisco o g’äiva parlóu contra percöse o fisco o gh’é a posta pe quello e o só mestê o l’é de mandâ tutti in galëa, i innoçenti ancon ciû fïto che i colpevoli, ma perô o l’äiva un bello çercâ e proeve con a lanternetta sensa attröevane goæi, e gh’éa da scométtighe a man drïta che con unn-a sentensa de quattro righe i giudiçi l’aviéivan missa de foea.

Ebbén, ni a man drïta ni a mancinn-a e manco un ongia, percöse i giudiçi, in cangio de méttila de föea, con unn-a sentensa ciû longa do passio l’äivan missa bravamente drento pe’n pâ d’anni.

A Bricicca a s’ea sentìo zeâ o sangue : s’avëivan condannóu quella povia dónna, e l’äivan condannâ sensa manco e proeve do delitto e riëndose de-i só züamënti, sensa conpascion pe quello povóu figgeu c’a l’äiva in collo, alloa lê, a Bricicca, cöse a poéiva aspëtäse ? De tutto rigô, pe ëse giusti, a lê bezoegnäva c’a mandessan in sciâ fòrca! E proeve gh’éan tutte, coscî no ghe fïsan stæte, e ghe ne crescëivan mai tante da sobbacäla, de figgeu a-o collo da mosträghe a-i giudiçi a no ghe n’äiva; ghe restäva a negativa: bella rizórsa! A saiæ servïa, con l’äia c’a tiäva, a fäla condannâ ancon ciû fïto! A ciamävan giustiçia l’arte de savéi lézze inte’n libbro grosso e de castigâ e legére ! Ma quæ giustiçia ! Ma quæ giustiçia ! No ghe n’éa de giustiçia, no säivan manco comme a fïse fæta ni donde a stesse de câ, e into libbro ghe lezzéivan drento quello che ghe gustäva de lézzighe, e castigävan e perdonävan segondo a lunn-a ! – e coscî, invexendâ comme a l’éa, quande un momento doppo gh’ea toccòu de passâ davanti a-o giudiçe, a l’äiva finïo pe confesäghe tutto, contändoghe da-o prinçipio inte quæ mainea éan anæte e cöse, riveländoghe i nommi de cöse e de personn-e. Taxéi o parlâ, quelli scignöri, fändo mostra de dormî inte só zimäre, o serviçiâ ghe l’aviëivan misso a-o mæximo e a-o manco a se saiæ levóu un pëizo d’in çimma do stoemmago, primma de l’operaçion.

A tésta frëida, se a g’æse pensóu döe votte, de següo a l’aviæ aspëtóu a confesäse in ponto de morte, e da-o præve, no da-o giudiçe, che a fin do conto o primmo danno o s’ó-o fäva a lê mæxima, ançi tutti i goästi saiëvan stæti i só. E o sciô Costante, a-o quæ quarche giorno ciû tardi gh’éa toccóu d’anâ in giustiçia lê ascî a fäse esaminâ, o no g’ ó-o mandô miga a dî a-a Bricicca, ghe l’äiva dïto bello ciæo sensa conplimenti: a l’äiva vosciüo piggiäsela a soddisfascion de contâ ai superiöi a stöia do lô, e fâ di nommi, e tiâ in ballo quelli che no gh’inträvan? Lê, póco mâ ; o l’éa corassóu a proeva de bonba, o l’äiva risposto segondo a só cosciença onesta e into sacco non solo o no se gh’éa fæto métte, ma o g’äiva misso drento o giudiçe tésta â primma e s’o no bastesse o giudiçe, ascî o segretäio, ma perô quande c’a fïse vegnüa l’öa de cacciâ e döemïe lïe de murta ose donca de marçî in prexon, çerca o Costante de chì, çerchilo de là, o saieiva partïo pe unn-a canpagnâ in scî monti. S’a s’aspëtäva ancon de lê opû  da-o prinçipâ e döemïe lïe, belandi! A poéiva aspëtale pe’n bello tocco, questo o l’éa póco ma següo ; e g’ó-o dixëiva a quattr’öeggi, e g’ó-o cantäva in scê tutti i toìn, e g’ó-o stanpäva in sciô giornale, e g’ó-o fäva scrïve da ’n usciëre in carta bollâ !

Scicomme l’avvocóu Raibetta o g’aviæ fæto da-o ciû a-o meno o mæximo discorso a Bricicca, pe no däghe sto asciddio chi, a no s’éa ciû lasciâ védde into soe scagno, pentïa da ‘na banda d’avéi parlóu e da l’ätra de no avéi dïto assæ, passando e giornæ a ciànze e a giastemâ con a Angea opû a conseggiäse con a Pellegra. E coscî lê da l’avvocòu a no ghe metteiva ciû pê, ma in cangio, sensa che lê o savesse, g’anäva de-e votte a Marinetta. A l’anäva a attroevälo pe informäse comme o stäva, che nisciun dubite, e pe lê, se de votte a no l’éa averta a porta do scagno, quella do salottin a l’éa de longo.

Framëzo a-i tanti daffæ c’o manezzäva e de tante persònn-e, l’avvocóu Raibetta fóscia o trattäva ascî quelli da sciâ Bàrboa da stradda Fieschi, percöse a sciâ Bàrboa a g’accapitäva spessiscimo in scagno, e a Marinetta a l’äiva conosciüo in câ da sciâ Bàrboa, donde un bello giorno a s’éa deçisa de fäse acconpagnâ da Pellegra, anändoghe torna da sola óua c’a l’äiva inparóu a stradda. Quande se dïxe c’a l’äiva conosciüo inta stradda Fieschi o l’é ’n moddo de dî, percöse depoî tutti sti mëixi o no s’arregordäva squæxi ciû d’unn-a relaçion momentanea fæta a-o tiätro inte unn-a festa da ballo, ma a conoscensa vëa, a primma, a l’éa ciû antiga, osæ da-i ürtimi giorni do carlevâ : a quello veggiòn famözo c’o Costante o no l’aviæ coscî tanto criticóu s’o l’æse sacciuo a fòddra do mistëio, a balerinn-a amiga só, c’a l’éa intima con tutto l’universo intrégo, a ghe l’äiva prezentóu lê l’avvocóu, e  che finïo de ballâ e de passaggiâ in sciû e in zû inta platea, in sciô palcoscenico e into redüto, gh’éa stæto o supplemento d’unna çenn-a magnifica inta trattoria do Gennio, a Marinetta a no doviëiva avéighe a memöia corta coscî, mascime depoî quella gran poia de no poëila digerî a çenn-a, scinn-a-o ponto de scappâ a Manassoea. A saiâ stæta beniscimo unn-a relaçion momentanea, squæxi a vapô, ma no s’éa perso do tenpo, l’avvocòu  o no l’éa ómmo da scordäsene, e rinnovâ a conoscensa, con a Marinetta o discorïva vöentea e o sàiva descrïvighe o costumme da bersaggéa do Flicche Floc piggióu a prestito da balerinn-a, e quello da balerinn-a mæxima c’a voéiva figüâ a lüxe elettrica e in cangio a pàiva unn-a macchina do café con a spiritëa, e a Rapalinn-a mascherâ da serva con o méizao, c’a baläva a corpo perso con tutti i turchi e i spagnólli do veggiòn. A câ da sciâ Bàrboa a l’éa un porto de mâ, e depoî d’avéighe incontróu pe o primmo quello tâ, che a penn-a vegnüa a câ de Manassoea a se l’éa visto torna giâ in gïo, persoadëndose che o mâ cadüto o poe ëse unn-a maottïa sëia pe quelli che ghe l’àn e no pe i ätri, a Marinetta a l’àiva avüo l’occaxiòn de frequentâ de person-e de qualitæ, abituæ a no fâ cäxo a-i dinæ che spendëivan, ma tanto o l’é che l’avvocóu Raibetta o ghe fäva sangue ciû che tutti i ätri. O percöse o no sàiva manco lê: i ätri, ciù o mëno, ghe mettéivan tutti genn-a, e in cangio con lê a l’éa intrâ fïto in confidensa, squæxi in sciô pê de l’amiciçia, un de quelli ómmi che se pìggian fïto pe o verso bon, alëgri, sense mainëe, e son boìn de fäse voéi do ben pe forsa. Chi l’é c’o dixëiva c’o l’éa rustego, desgaibóu? O no conoscéivan; in scagno, se sâ, o l’àiva da ëse sëio e mezuâ e parolle, e de-e votte con çerti sciugabæle métte sciû un möro acabannóu, ma foea d’in scagno, un zoenótto ciû de cancaribba che lê o l’éa diffiçile d’attroevälo; o no s’arregordäva manco ciû d’ëse avvocóu e manco d’avëighe di daffæ, o spendëiva e o se demoäva. A lê ascî a Marinetta a gh’éa intrâ inta manega scinn-a da quande o l’àiva scontrâ coscî de sprescia a primma votta, e rinnovâ a conoscensa, o s’éa misso a protézzila a spâ træta.

No che lê a n’avesse de bezöegno, che con i só oeggi aspèrti e a sàgoma stiggia do só personâ a se protezzëiva ben ben da lê, ma da ómmo poxitïvo comm’o l’éa, o l’àiva persoäza a avéighe do sæximo, a pilottâ o barco con prudensa, e sorvetutto a no fâ di scripïxi azzardæ, c’a se saieiva pentïa ancon primma de giâ o canto. Un poæ o no l’aviæ posciüo conseggiâ mëgio : no mesciâ d’inta Peixe Grega, lasciâ perde i grilli de lusci e de demöe, e scicomme a l’äiva un mestê inte moen, tegnïselo bon maniman c’o ghe vegnisse a taggio, ascî pe reparäse da-i oeggi do mondo pægi che derrê a unn-a manpâ ; no arroinäse, questo o l’éa o ciû inportante ; a se creddéiva c’o fïse tutto öu quello c’o lüxe pe a stradda ? Demoäse a-o tenpo e a-o loego, beniscimo, ma sensa scandali, de mainëa a no dovvëighe riméttighe mai e goägnäghe delongo.

E coscî, framëzo a tante cröxe, a Bricicca a-o manco a l’äiva a recovia de védde torna só figgia inandiâ in sciâ stradda bonn-a, pægio che primma d’anâ a Manassoea; recovia de cheu e de stacca, che defæti o no ghe toccäva ciû de vestïla – e o l’éa zâ un bello profïto- e squæxi manco ciû de mantegnïla. Donde a l’avesse attroevæ, inte quella stagion dezërta, lê a no o sàiva, ma i fæti parlävan ciæo, a Marinetta a s’éa tanto inzegnâ da destanâ de poste boniscime, e con o só talento e a só aspertïxe into fäse voéi do ben, spesse votte o g’accapitäva –coscî a dixëiva lê- che óua unn-a scignöa óua unn-ätra pe çerti travaggetti s’a tegnïvan in câ pe tutto o giorno obbligàndoa a assetäse in töa con lô ; de regalli no ne parlemmo, tutti i momenti ghe n’éa de noevi, robba finn-a, no pappasciuscia de bazar a quarantenoeve citti, e robba utile, a-o manco da mette a-i studdi in caxo de neçescitæ. S’a continuäva coscî, con a fortunn-a c’a ghe sciusciäva de poppa, ciû fïto fæto che dïto a se fäva a dotta e ninte l’aviæ inpedïo c’a pensesse de piggiäse in carrego ascî só moæ e só soe, e a leväle d’into patî ; depoî d’aveila portâ coscî tanto lô, cianzëndo lagrime de sangue, a croxe óua a ghe tocchiæ de portäla un pittin lê c’a caminäva framëzo a-i ganeuffani.

Questo o l’éa un ätro discorso : a Marinetta a l’äiva da pensâ pe lê, e solo o vestî o se mangiäva ciû da meitæ do goägno, che scibben c’a mettésse in pratica o conseggio de l’avvocóu Raibetta osæ de no fâ nisciun luscio da poéi dâ inte l’oeggio e a-o fumme a g’äiva renunçióu, ascî a só obbligaçion a l’éa d’ëse delongo netta e ben provvista, mascime inta giancaja e inta calsatüa, e döe cöse c’a l’äiva in çimma de lista scin da figgeua, e inti busti che costävan un subisso, e o no passäva un giorno sensa c’a ronpisse unn-a tiëta. Se spesse votte a-a settemann-a pe arrangiäse o stoemmago goastóu da-i menestroìn de só moæ ose donca o l’éa zâ tardi, a profitäva de l’invito e a s’afermäva a töa con a sciâ Bàrboa, o soe scòtto bezoegnäva ben c’o paghesse ! Quæ grén economie ghe restävan ? Ognimoddo, senpre c’a ghe n’avesse, i só goägni a voéiva tegnïseli pe lê percöse maniman no se sâ cöse poe succëde de ponto in gianco ; de caregäse lê a famiggia in scê spalle, primmo a no l’éa goæi obbligâ, segondo a l’àiva za troppo inpegni pe lê mæxima. Into sentî ste raxoìn chi, a Pellegra a finïva con approväle, ma a dî a veitæ, sensa manco accòrzise, a Marinetta a l’éa vegnüa avarussa comme unn-a pigna, e de giorno in giorno, coändo o soe muggetto, a se recilläva into véddiselo crésce sotta a-i oeggi.