Published On: mar, Mar 13th, 2018

La bocca del lupo, romanzo di Remigio Zena tradotto in genovese. Cap. XXII

Romanzo do scio Remigio Zena (nomme d’arte do Scio Gaspare di Marchèizi Invrea) trasportou da l’Italian in Lengua Zeneize da Edoardo Repetto.  Qui il capitolo I.
XXII

L’éa zâ i urtimi d’agosto c’o mæximo usciere, c’o l’éa zâ vegnüo doe votte, o g’àiva portòu a-a Bricicca unn-ätra citaçion, e pe scinpatia o ghe l’aiva lezüa lê ponto pe ponto, mostràndoghe ben c’o se trattäva do dibattimento davanti a-o Tribunâ, insegnändoghe bén o giorno preçiso e l’öa a-a quæ a dovéiva conparî, s’a ghe tegnïva a no ëse condannâ sensa avei posciüo dî e soe raxoìn. A-o Tribunâ! E lê, che drento a-o cheu a se figuäva che i giudiçi se fïsan ascordæ de lê e che a soe cäoza a fïse restâ into fondo do cascion, percöse depoî i doî interrogatöi no l’aivan ciû ascidiâ! Tenpo oetto giorni, e pægia a quella pòvia  dónna c’a l’aiva visto, assettâ lê ascî in scê quella banca maledetta framëzo a-i carabinê, amiâ da-o pubbrico comme a biscia a l’incanto,

E a l’aviæ dovüo arespondighe a quelle træ macce d’inciòstro lasciù in sciô trono, ciû neigre c’o cabban do Diäo, che se ciamävan giudiçi i quæ, ancon primma de vegnî a assetäse a-o tavolin, e condanne ghe l’aivan zâ belle pronte inta manega! Tenpo oetto giorni, no gh’éa remiscion, a piggiävan pe-a göa sensa mizericordia, sensa lasciäghe un menuto pe poei pensâ sensa axillo a-i só daffæ, e a portävan drïto drïto a-o maxéllo!

Ciufïto d’anâ da l’avocatto Raibetta, a Bricicca a l’aviæ avüo ciû cäo de collâ un gótto d’oeio de nöxe, ma se no se fäva appello a lê, c’o l’éa stæto pagóu e o conoscéiva a costion, chi l’é c’o ghe g’aviæ dæto aggiutto? O sciô Costante, depoî l’urtima scapólla c’o g’aiva fæto? O no saiæ servïo a ninte, ma tutti ghe sbraggiävan che l’avvocóu o ghe voéiva, e coscî, següa e garantïa de pigiäse unn-a ramansinn-a ancon pëzo che l’ätra, a s’éa presentâ a-o pórtego do scagno, lê sola, percöse a Angea a l’éa con a soe frëve uzoäle, e a Pellegra a dovéiva ëse stæta ipotecâ da-o sciô Costante.

Inta primma sala a l’aiva atroevóu d’assetäse d’arente a unn-a scignöa a quæ, insemme con de ätre personn-e a l’aspëtäva o soe gïo e che, into véddila inbessïa in sciâ porta, sensa conòscila a g’aiva fæto un pô de pósto, unn-a scignöa gróssa, con di barbïxi da sordatto e un möro rosso de foego, che a frettäghe un bricchetto o se saiéiva aççëizo; vestïa de sæa neigra, con unn-a mantiggia a falbalà semenâ de perlinn-e, e in gïo a-o cóllo un medagiòn d’óu largo comme ’n fondo de gótto con drento o ritræto de ‘n tâ, e braçelétti a-i pösi e anélli a-e dïe, a dovéiva ëse a moggê de ‘n’ inpiegóu grósso do governo segondo a mainëa forestëa do só parlâ, c’o l’éa lonbardo opû napolitàn: un di doî. Aivan començóu a discorî sottovöxe do gran cädo, e de quante o fïse angosciözo aspëtâ tanto primma de poéi ëse riçevüi, e unn-a póula a tïa l’ätra, passando o tenpo saiëivan vegnüe ascî e confidençe, se in sciô ciû bello o no fïse sciortïo d’into studdio l’avvocòu, con o cappello in tésta, dixëndoghe fòrte a tutti c’o dovéiva anâ d’urgensa a-o Tribunâ e pe quello giorno o no poéiva ciû däghe odiensa a nisciun scinn-a quattr’öe, e ancon s’o se mesciäva.

Tanti saluti â famiggia; o l’éa un destin de no poéighe ciû parlâ! Restâ l’urtima a anäsene pe consegnäghe a-o zoëno de scagno a citaçion c’o g’a faxésse védde a-o prinçipâ e c’o l’avisésse do dibattimento, a Bricicca a g’àiva domandòu a-o zoëno, coscî pe coioxitæ, chi a l’éa quella scignöa gróssa, che a ghe päiva scinn-a de conòscila de vista, e c’a no l’aiva avüo pòia de bruttäse a stâ da vexin a unn-a pòvia dònna comme lê e a fâ doî discorsci ; se vedéiva fïto unn-a personn-a de famiggia ërta, ma unn-a personn-a ben allevâ, sensa a superbia di mosci…o zoëno de scagno, un burlon s’o ghe n’éa un, o l’aiva issóu a tésta de só carte bollæ, amiändo a Bricicca drïto into möro, agoeitändoa fisso into gianco di oeggi : a no a conoscéiva quella scignöa? Caspita! A vìddoa de ‘n ministro, unn-a forestéa de qualitæ, prinçipessa o baronessa tanto pe dî, c’a se a goägnäva a càoza diféiza da l’avvocòu Raibetta, con i soe millioìn a fäva a barba a tutti i scignöi de Zena e de l’Italia ; a l’éa zâ ricca assæ , a spendéiva de somme de l’ätro mondo, ma se a goagnäva a càoza c’a l’aiva contra a Reginn-a d’Inghiltæra…

 

Nintedemeno! Ciù o mëno comme lê, a Françisca Carbon, c’a l’éa in càoza perpetoa con i cavorin, e quello giorno, finïo de consomâ i avänsi da famöza sottoscriçion, a ratelläva con l’apetìtto adreitüa! Manco un can c’o voesse agiuttäla, manco ciû o sciô Costante, c’o passäva drüo sensa manco giäse da só parte. E pe zonta, a Angea maötta: vegnüa a câ, a l’aiva attroevâ mëza strangoâ da tossa, con a bocca in sciô baçî pin de sangue sccetto.

No l’éa a primma votta, ma son resäti che méttan delongo pòia. A l’aiva corrïo pe ciammâ e vexinn-e inta scäa, a l’aiva misso de l’ægoa a-o foego sensa manco savéi percöse a g’a mettésse, tanto pe no fâ ninte. O mëgo o ghe saiæ vosciüo! In gïo a-o letto da Angea, e dónne conseggiävan de mandäla a l’uspiâ de Pammattòn: a Angea, con o stoemago rotto, o möro affióu comme unn-a lamma e i oeggi stralunæ, a fäva segno de na con a tésta: a no voéiva anäghe a l’uspiâ, a no voéiva! E Testette avieivan dovüo véddila inte quello stæto lì, e o só degno fræ o Giacomin, ch’éan lô a caxon de tutto! Ancon d’assæ, con di senapiximi a-i pê, e sboccæ de sangue s’éan arestæ, e quande o l’éa arriòu o mëgo, che unn-a vexinn-a a l’éa partïa de sprèscia a çercälo da-o speçiâ, o g’aiva atroevóu ciû che unn-a gran debolessa, o g’aiva scrïto doe righe de riçetta e o se n’éa anæto racomandändoghe do repözo e di bróddi spessi.

Següo, ma pe fäli, i bróddi, a Bricicca a poëiva métte a boggî inta pugnatta un pâ de scarpe! A Marinetta a l’éa vegnüa pe cangiäse, e depoî unn-a ratella de comme no ghe n’éa mai stæto de pæge tra moæ e figgia, a l’éa ariëscïa a fäse dâ quarche franco; ma ninte de ciù, percöse a Marinetta a protestäva de no avéighene di ätri, e ançi, con tutto quello che in câ l’éa stæto fæto pe lê, a l’aiva ancon avüo o morbin d’arespöndighe e de minacciäla che se l’angosciävan ancon, lê a piggiäva a porta e inta Peixe Grega no g’a vedéivan ciû manco in cartolinn-a; se lê con o só travaggio a goägnäva assæ da vestïse, óua se figuävan c’a caminésse in scî marenghi? E a no ne contäva mïga de micce dixéndoghe che de palanche inta stacca a no ghe n’aiva ciû: quelli c’a s’avansäva maniman ghe-i consegnäva a l’avvocóu Raibetta o quæ non solo o s’éa incaregóu de  tegnïgheli lê in custodia ma o ghe pagäva scinn-a o früto.

Scibben che a fïse delongo estenuâ e martirizâ da tossa, a Angea stavotta ascî inte quarche giorno a l’aiva posciüo méttighe unn-a péssa in scîa só maottïa, tegnüa sciû da’n coraggio da lion e da speänsa c’o Giacomin o ghe tornesse: lê o conoscéiva o Giacomin, o l’aiva tròppo bon cheu pe abandonäla coscî; o l’éa inposcibile che o Segnô, into véddila soffrî coscî tanto no-ò g’o restitoésse. E a se luxingäva  e a l’aspëtäva con tanta fê o miacöo, sensa savéi inta só ignoransa e a so senplicitæ che o Giacomin, non solo o s’éa gióu da n’ätra parte ma e só soe avéivan deçiso de ronpî con lê percöse a l’éa sciortïa a mëzo a figgia de n’óste de Portöia e o maiézzo o l’éa squæxi stabilïo. A l’aiva scinn-a çercóu de méttise torna a travaggiâ pe agiuttâ so moæ, e inti brutti momenti a çercäva de recoviäla: i giudiçi no éan di cristièn lô ascî? s’éan di cristién, se g’aivan unn-a famiggia, a-o manco pe conpascion l’avieivan lasciâ in libertæ, ma a no l’éa conpascion, a l’éa giustiçia sacrosanta! Con tanti asascin e tanti laddri a-o mondo, o Segnô o no l’aviæ permisso che mandéssan in prexon unn-a moæ de famiggia c’a no l’aiva amassóu nisciun e manco arobóu.

Gh’é di giorni che o Segnô o særa i oeggi, osedonca o l’é occupóu con di ätri daffæ; s’o dovesse pensâ a direçion da giustiçia do mondo ma de quella giusta pe dindavvéi, levóu i ascìddi e o sangue amäo, no ghe restiæ manco ciû o tenpo pe nint’ätro. Dïto questo, scicomme o l’é delongo mëgio avëighelo amïgo che nemïgo e s’o voe, i giudiçi o poe illuminäli, a mattin do giorno stabilïo pe o dibattimento, a Bricicca a l’éa anæta in gëxa con a Angea pe sentî unn-a messa in suffragio de anime do purgatöio e a Angea a s’éa confessâ e comunicâ in scê l’artâ da Madónna da Goärdia, afermändoseghe ciû de un’öa a zenoggion in scê l’astrego a pregâ e a cianze: bella Madónna cäa da Goàrdia, lê a se mettéiva pinn-a de fiducia sotta o vostro mantéllo e a só speänsa a l’éa tutta ripósta in voî sola!

A Bricicca ascî a l’aiva infióu con devoçion i só paternoster e avemarie, scibben che in fondo a no fïse coscî despersa comme a se creddéiva, depoî che l’avvocóu, o quæ finalmente s’éa degnóu de riçévila, o g’aiva inpromisso a só asistensa pe a càoza, e no percöse a s’ó-o meritésse, ma percöse mangiäse a parólla o no l’éa o sò costumme. Bén lonxi d’asseguäghe un éxito favorevole, da-o momento che lê con a só confescion a sprópóxito a s’éa taggiâ e ganbe da lê, a bon conto o g’aiva fæto coraggio, mosträndoghe che a-o pëzo, depoî da sentensa do Tribunâ, ghe saiæ stæto l’appello e a l’aviæ avüo ancon quarche mëize primma de dovei intrâ in Sant’Andria. E questo o no l’éa tutto: l’avocóu Raibetta, con gäibo, o l’aiva ascî sciortïo a mëzo a probabilitæ d’otegnî a Romma a graçia do re, tanto pe a prexon quanto pe o pagamento da mürta ; a un patto perô, osæ che lê, a Françisca Carbon, a se rassegnésse a diciarâ a l’odiença d’avéi acuzóu a tòrto inte l’interogatöio con o giudiçe istruttô, o sciô Costante Giroffo de ätre mainee pe sciortine no gh’éan; a dovéiva dî d’avéilo accuzóu inte’n momento d’invexëndo sensa savéi quello c’a faxéiva, a caxon de çerte raxoìn privæ c’a saiva lê sola e nint’ätro. Unn-a vëa figüa do ciccolatê c’a ghe toccäva fâ a Bricicca ma, inta luxinga da graçia, missa a-e strëite da l’avocóu giusto a-a vigilia da càoza, a l’aiva chinòu a tésta, che a forsa de asbasciäla pe dî de scì, ciunpô a molla do cóllo a se ghe sciappäva in doî, delongo cegâ da-o mæximo vèrso.

A-o Päxo ghe l’aivan acconpagnâ a Angea e a Pellegra, depoî d’avei piggióu unn-a lanpâ de cafê in câ e un cicchetto d’ànexi da-o liquorista pe tiäse un po sciû o cheu, peccóu che a Pellegra, eséndo çitâ comme testimónio, a penn-a a s’éa atroevâ de d’äto into vestibolo do Tribunâ, a l’aiva dovüo anäsene da sola in fondo do coridô, inte’na stansia che g’aiva mostróu un usciëre. A Marinetta a l’aiva diciaróu de no voéi vegnî : con o só naturale coscî senscibile a no l’éa fæta pe ascìste a-e càoze, màscime quande se trattäva de só moæ, e  che a védde i giudiçi a se saiëiva sentio anticheuâ ; e tanto quello giorno a l’éa tróppo occupâ, tróppo càrega de travaggio pe poëise piggiâ mëza festa.

Tutto o tenpo d’atëiza primma c’a soe càoza a fïse ciammâ, a Bricicca o l’àiva passóu con a Angea inte’n tanabëuzo pin de tòghe e de cappelli appëizi a-a muägia, donde  l’usciëre da quarta seçion l’aiva accommodæ a-a biscöchinn-a, lê e só figgia, pe leväle d’into vestibolo che a l’öa de odiençe o comensäva a inpïse de gente; inte quella babilonnia de möri de tutte e menn-e döe donne sole, ciantæ lî inti pê di avvocatti e procuratoî, no ghe stävan ben, màscime unn-a figgia, e l’usciëre, un ómmo ançiàn e poæ de famiggia lê ascî, ste cöse chî o l’accapïva de longo, e s’o poéiva uzâ unn-a cortezïa opû fâ un oevia de caitæ, o l’uzäva voentëa de só proppia voentæ. Pe ëse un usciëre o l’éa unn-a brava personn-a, o Segnô o ghe rendiâ  merito, ma intanto lî drento se ghe soffocäva da-o cädo ; a Angea, con a testa in sen, a pregäva sottovöxe, a Bricicca a no poéiva quetâ, remenändose, sciusciändo, giasciändo, óua matta pe o retardo, óua angoscîa da pòia d’ëse ciammâ a-a chëita, che se a-a mattin o gh’éa parsciüo d’ëse forte e coraggiöza, óua, vegnüo o momento, a l’aiva o cheu sciaccóu framëzo döe prie. O l’éa passóu l’avocóu Raibetta pe fäghe e urtime racomandaçioìn: c’a s’aregordesse bén de comme éan restæ intèixi in scê-o Costante, e che a no dubitesse de ninte che gh’éa lê a däghe ascisténsa e che a-o resto o ghe pensiæ lê.  O l’avéiva un bello dî  l’avvocòu con o soe möro fresco da poæ goardian! O ghe pensièiva lê a-o resto! E s’a condanävan, o l’éa lê fóscia c’o doviéiva anâ in prexon? Bella ascisténsa! O vëo ascistïo o l’éa o sciô Costante, pöscito moî in sciâ forca!

Quande l’usciëre o l’éa vegnüo a piggiäla pe aconpagnäla inta sala d’odiensa, con tutto o cädo c’o ghe fäva a s’éa sentïa un spaximo da tésta a-i pê pægi che se l’æsan ingoegéita inte’n linseu apossóu inte l’ægoa frëida in scê a pelle nüa. A  Angea a l’aiva attroevóu a forsa d’agropäghe sotta a göa o mandillo de sæa, e a se gh’éa asbriâ a-o cóllo abrassändoa strëita e baxändoa inte’n sccieupon de cénti; lê a no silläva, a se lasciäva condüe a-o so destin, a traversäva a folla sensa védde nisciun, a s’éa assettâ donde g’aivan dïto d’assettäse. A päiva inscemelïa. Ferma a-o soe posto con e braççe in cröxe, i oeggi fissi in scî træi giudiçi, a no pensäva a nint’ätro che a unn-a cösa sola, a quella dónna c’a l’aiva visto asettâ framëzo a-i carabinê in scê quella banca donde óua gh’éa lê mæxima, con o figgieu attaccóu a-o pëto, e a soe gran pòia a l’éa che i carabinê sciortéssan a mëzo a ogni istante pe mettighe i færi e portäla via. Derê a-e so spalle o pubbrico o s’afolläva contra a ringhëa de legno, e se sentiva un gran cicioëzo scibben ché sottovöxe, e i giudiçi stävan a ciaciarâ tra de lô e con quello c’o fäva da fisco, aspëtando l’avocóu.

A Peixe Grega, bezoegna dïlo? a gh’éa tutta, màscime e dónne; a Angea, pinn-a de vergoegna, a stäva a-o fondo, arrenbâ a-a muägia, con o mandillo in sciâ bocca c’o-o mordëiva framëzo a-i denti, pe ataxentâ i singulti c’a strangoävan. Unn-a votta l’avocóu a-o soe posto, o prescidente o l’aiva sonóu o canpanin, o g’aiva dæto un oeggiâ a çerti pappê e o l’aiva dïto: « Carbon Françisca, isæve in pê: comme ve ciamæ?» A Bricicca a no l’aiva accapïo e a no se mesciäva.     «Carbon Françisca, issæve in pê: comme ve ciamæ?» Lê a s’éa issâ e a l’aiva arespösto: «Françisca Carbon». Inta primma fïa gh’éa a Bardiggia, recillâ, con tanto d’oeggi larghi e oege averte, delongo approevo a tiäghe a manega a unn-a de só vexinn-e opû a sbraggiâ coscî forte da fäse attaxentâ da l’usciëre. E coscî a l’urtimo, primma de moî, a se l’éa piggiâ a consolascion de védde a Bricicca in giustiçia a conbàtte con i superioî e in sciô ponto de pagäle tutte! Oua scî che g’aivan taggióu a lengoa e che pe arespöndighe a-e domande do prescidente a dovëiva collâ tutte e votte un litro de salïva e ghe mancävan e póule, lê che inta Peixe Greiga a taggiäva e squarçäva a tocchi l’universo! Donde o l’éa anæto tutto quello prezomî?

Un omettin, o prescidente, che a sciusciäghe in çimma o scentäva sotta a töa, ma se vedéiva c’o l’éa asperto: sensa barba, con unn-a voxetta da dónna, ma o te confesäva l’amïga cian cianin, e l’amïga a dovéiva pe forsa baxâ in tæra. O pubbrico o cicioezäva quande l’avocòu Raibetta s’éa issòu in pê pe fäghe domandâ a Carbon Françisca, visto che lê a l’aiva tutto confessóu con a scüza de no savei de fâ mâ, se o zoego o tegnïva lê in quanto lê mæxima, a so rëizego e danno, opû pe conto de terse personn-e, e a Bricicca, invexendâ con e póule, a s’éa ingarbuggiâ inte’n bosco d’òrtìghe da no poei ciû anâ ni avanti ni inderrê, gïandose verso l’avocóu comme pe suppricalo de suggerïghelo lê quello c’a l’aiva d’arespönde. O pubbrico o no g’accapiva ciû ninte: ghe voeiva tanto a distënde e carte in sciâ töa? E pëzo pe quelli che ghe l’aivan bruttæ, e no gh’éa nisciun c’o no savesse o nomme da personn-a c’o l’àiva e carte ciû bruttæ de tutti; e o no l’accapïva manco ancon a sciortïa da Bricicca, tiâ foea con e tenagge mëzo da-o prescidente e mëzo da l’avvocóu, osæ che lê o zoego o tegnïva pe conto só, robetta, s’accapisce, percöse a no l’àiva de mëzi, e che a-o giudiçe istruttô a g’aiva contóu unn-a böxia acuzàndo un çerto sciô Costante Giroffo d’ëse lê o vëo provveditô di fondi. E donne strasecoävan: ma che fantaxïa da matti de caregäse in scê spalle tutta a corpa, ascî quella che no ghe pertoccäva? L’éa ciæo che pe fäla parlâ coscî o sciô Costante o g’aiva ben ben ingrascióu con di belli bigetti o canoezo, ma  l’avvocatto Raibetta, c’o l’éa tutto foea che’n scemmo, percöse o permetéiva c’a se cacesse da lê mæxima inta bocca do lô?

A Bricicca, dïto quello c’a dovéiva dî, a s’éa torna assettâ, mai tanto stracca  comme s’a ne vegnisse a pê da San Giacomo in Galiçia, e avéivan començóu a ciamâ i testimoni, o brigadê e-e goàrdie c’aivan scrïto a contravençion.

Piazza Matteotti, Genova, ex sede del Tribunale